“Het lukt me niet goed om te werken aan dingen waar ik niet in geloof.” - Joost de Haas 

Van boekcovers, het beeld voor ‘Wij werken hier niet aan mee’-campagne tegen de oorlogsmisdaden door Israël tot iconische theaterfotografie. Joost de Haas is theaterfotograaf, grafisch vormgever, sound designer, animator en videograaf en die reeks met petten is immer in beweging.  
 
Bij Bijlmer Parktheater zien we zijn werk regelmatig langskomen in campagnebeelden van uiteenlopende gezelschappen en wat heel tof is: Joost is bij het maken van deze beelden altijd betrokken van concept tot fotografie en typografie. Wij waren nieuwsgierig naar deze creatieve duizendpoot, zijn inspiratie, signatuur en proces.  

Joost, je werkt voornamelijk met maatschappelijke organisaties en creatives/ culturele makers. Kun je ons meenemen waarom dat ‘jouw ding’ is? 

Ik merk dat opdrachtgevers mij vragen voor het soort werk wat ze van mij kennen. Als ik zorg dat mijn portfolio voornamelijk bestaat uit maatschappelijk en cultureel werk, dan is dat ook waar ik steeds opnieuw voor gevraagd wordt. En ik vind werken gewoon het leukst als het ergens over gaat. Sterker nog: het lukt me niet goed om te werken aan dingen waar ik niet in geloof. Ik heb wel eens bij reclamebureaus gewerkt, maar ik krijg het niet uit m’n vingers om iets te maken voor een saai commercieel merk. Dat is ook een voorrecht besef ik me, ik heb het geluk dat ik bijvoorbeeld relatief lage huur heb. Maar ik geloof ook wel dat wat je uitstraalt ook weer bij je terugkomt. (...) 

Waarom doe je theaterfotografie? 

Theater en kunst zijn voor mij, net als een maatschappelijke campagnes, iets waarmee mensen in beweging gezet kunnen worden. Iets wat gedachten kan veranderen of bewustzijn kan vergroten. Er zijn veel vastgeroeste ideeën in de wereld, en ik werk graag mee aan alles wat dat een beetje los kan weken. 

Kan je ons meer vertellen over je creatief proces en hoe dat verschilt van andersoortige fotografie dan theater? 

Ik werk met veel disciplines, maar vind studio fotografie leuk omdat het heel gestileerd kan zijn. Je kunt ieder detail helemaal zelf vormgeven, zoals bij een tekening. Mijn eerste vakgebied is grafische vormgeving; dat vind ik leuk omdat het gaat over informatie ordenen en zo simpel mogelijk een boodschap overbrengen. Met studiofotografie kan dat ook. Ik probeer altijd eerst met een regisseur tot de kern te komen van waar een voorstelling over gaat, en dan een zo duidelijk mogelijk beeld te verzinnen wat dat gevoel overbrengt.  

Regisseurs zitten vaak al heel diep in de materie, waardoor ze soms veel te veel inhoud in een poster willen stoppen. Het is vaak aan mij de taak om uit de veelheid van informatie één thema of één beeld uit de voorstelling te vissen, om daar een poster van te maken. Het is fijn als een poster een sfeer of een gevoel oproept wat je terug gaat zien op het toneel, maar het moet natuurlijk nog niet teveel weggeven van het plot. 

Artificial By Nature © Joost de Haas

Wat of wie beïnvloed of inspireert jouw werk? 

Ik ken eigenlijk weinig andere fotografen. Ik haal soms inspiratie uit surrealistische schilderkunst, maar meestal komt er gewoon een potloodschets voort uit een gesprek met een regisseur. In het geval van Artificial by Nature vertelde de regisseur dat de voorstelling een soort terugblik zou worden op de mensheid, door robots in de verre toekomst. Zoals wij nu dino's tentoonstellen, zo gaan robots ons herinneren als we er niet meer zijn.  
Voor de poster ontstond toen het idee om de mens tentoon te stellen, op een museale manier. Met wat visuele eigenschappen van robots, zoals wij ook onze eigenschappen projecteren op dingen waar we geen volledige informatie over hebben. Dit beeld had (zoals veel van mijn posters) dus geen moodboards, of visuele inspiratie. Het beeld kwam vooral voort uit gesprekken over de inhoud. 

Wat is je signatuur, wat kenmerkt je werk? 

Ik zoek vaak naar beelden die ook in één zin uit te leggen zijn. Het kan op de loer liggen om veel ideeën bij elkaar te brengen, maar ik merk dat ik het vaak het beste vind werken als iets één idee is.  
Mensen zien een poster vaak maar 1 seconde, als ze er langsfietsen of erlangs scrollen. Er is al zo veel ruis en chaos. Op het moment dat je wilt dat iets blijft hangen, of beter nog, dat mensen geïnteresseerd raken en een kaartje gaan kopen, dan werkt het als een beeld meteen een gevoel oproept. Dat is dus ook iets waar ik naar zoek:  
een beeld kan heel slim of vernuftig bedacht zijn, maar als de reactie alleen maar is 'hee wat slim' dan is het voor mij niet gelukt. In het beste geval roept een beeld eerst een gevoel op, en pas daarna een rationele gedachte. Maar dat is heel moeilijk dus dat lukt zeker niet altijd.

"Kunst mag wat mij betreft ook gewoon mooi of absurd zijn. Er kan een troost of een menselijkheid in zitten die het maatschappelijke overstijgt" - Joost 

Wat is je meest bijzondere foto en waarom? 

Misschien de foto van Happy Birthday Mammie, een voorstelling met Raymonde de Kuyper en Raymond Thiry. De hele voorstelling is een slepende scène in een wachtkamer. De foto benadrukt dat wachtende gevoel door de hele wachtkamer onder water te zetten, terwijl de figuren daar onverschillig in blijven zitten. De foto is echt in een zwembad gemaakt, we hebben een wandje gebouwd met een raampje. De lucht erachter is er achteraf in gemonteerd.  

Happy Birthday Mammie © Joost de Haas

Hoe beïnvloed de huidige maatschappij jouw werk nu en voor de toekomst?  

Steeds meer beelden worden met AI gemaakt. Ik hou van techniek en vakmanschap, dus ik vind het lastig dat je niet meer aan een beeld kunt zien wat de signatuur van de maker is. Zeker het soort beelden wat ik veel gemaakt heb (strak en simpel) zijn makkelijk door AI na te maken. Daardoor heb ik meer zin om juist wat rauwere, grovere beelden te maken, waar je duidelijk een handgemaakt gevoel in terugziet.  
Verder merk ik dat steeds meer kunst ook politiek wordt. Veel vormen van kunst moeten ‘zin’ hebben of iets toevoegen aan het maatschappelijk debat. Dat vind ik geen fijne ontwikkeling: kunst mag wat mij betreft ook gewoon mooi of absurd zijn. Er kan een troost of een menselijkheid in zitten die het maatschappelijke overstijgt. Ik probeer in de verschillende opdrachten die ik doe het maatschappelijke en het absurde met elkaar af te wisselen.